فکر مي کنم توي ايران کسي نباشه که دانشگاه رفته باشه و تعلق خاطري به ترانه يار دبستاني نداشته باشه. ترانه اي که هميشه نماد جنبش دانشجويي بوده. اما در چند سال گذشته صدا و سيما طوري مرتب اين ترانه رو پخش مي کنه و مطبوعات با خواننده اون آقاي جمشيد جم مصاحبه مي کنن که قضيه داره حالت برعکس پيدا مي کنه. يعني اينکه به جاي اينکه دانشجويان معترض از اين آهنگ استفاده کنن، بسيج دانشجويي ازش استفاده مي کنه! من در اينجا قصد ندارم وارد اين بحث بشم. فقط از اونجاییکه برای خود من این سوال مطرح بود که کی برای اولین بار این آهنگ رو خونده، کمی جستجو کردم. شايد در نظر اول مهم نباشه که کي اين ترانه رو اول خونده. چون ترانه هاي زيادي هستن که دو يا چند خواننده ، خوندنشون. به عنوان مثال ترانه " همیشه غایب"  رو هم داريوش خونده و هم فريدون فروغي. اما براي کسي مهم نيست که کي اول خونده. چون اولا هر دو خواننده، بسيار معروف بودن، ثانيا حساسيتي روي اون ترانه وجود نداره و ثالثا هيچکدوم در اين رابطه ادعايي نداشتن. اما در مورد يار دبستاني قضيه فرق مي کنه. آقاي جم در تمام مصاحبه ها، يا اسمي از فريدون فروغي نبرده و يا اگر مورد سوال قرار گرفته گفته که اول خودش (جمشيد جم) اين آهنگ رو خونده و بعد پيشنهاد داده که فريدون فروغي هم بخونه!

به علاوه آقای جم طوری حرف می زنه که انگار این ترانه متعلق به اونه و ایشون باید اجازه بده که چه کسی از این آهنگ استفاده بکنه و چه کسی استفاده نکنه ! و در مواردی اظهار تاسف و نارضایتی کرده که دانشجویان معترض از این آهنگ استفاده می کنن. به موارد زير توجه کنيد :

  1- روزنامه رسالت 16/11/85 شماره 6077
“يار دبستاني من” را براي انقلاب خواندم
گفتگو با جمشيد جم

نويسنده: پژمان کريمي

  ***
    آقاي جم “يار دبستاني من” از کجا آمد؟
    ياران دبستان در دوران مبارزه با استبداد شاهي و بويژه در 16 آذر سال 32 و 13 آبان سال 42، نقشي اساسي ايفا کردند. سرود “يار دبستاني ...” اداي ديني است به تمامي ياراني که از دبستان تا به دانشگاه مبارزه کردند و برخي از آنها خونشان را در راه آزادي و پيروزي نثار نمودند.
    سرود “يار دبستاني من” ويژه فيلمي بود نوشته و به کارگرداني منصور تهراني که همزمان با انقلاب ساخته شد. دوستي با وي موجب شد که براي خواندن اين سرود انتخاب شوم. وقتي کار را خواندم به تهراني گفتم که با توجه به نقش دانش آموزان و دانشجويان و همزماني سرود با شکل گيري انقلاب، حيف است که سرود يار دبستاني من به صورت گسترده عرضه نشود. اين سرود به روي فيلم با شنونده زيادي روبه رو نشد. چون فيلم حدود چهار روز بيشتر اکران نيافت. بحبوبه پيروزي انقلاب بود و سينماها با استقبال تماشاگر روبه رو نبودند.
    اين بود که نوار “يار دبستاني من” به بازار آمد؟
    بله، هم در همان اوايل پيروزي انقلاب وبعدتر از آن در سال 61! 

 2- مصاحبه جمشيد جم با روزنامه جام جم ( تماشا )  

جمشيد جم يکي از تهيه کنندگان قديمي  راديوست . او هم اکنون تهيه کننده برنامه کلبه موسيقي و شبانه در راديو تهران و همچنين بخش شبانگاهي جمعه هاي راديو پيام است . اگر مي خواهيد او را بيشتر بشناسيد ترانه " ياردبستاني من " را به ياد بياوريد که خواننده آن بوده است . همکارمان سمانه عبادي در گفتگويي  با وي ، نظر ايشان را در مورد موسيقي ملي و جايگاه موسيقي در کشورمان جويا شده است . 

سلام ، کمي از خودتان و ياردبستاني بگوييد ؟

 اجازه بدهيد ضمن تشکر به همه ياران دبستاني ( از دوران خودم تا به حال ) سلام عرض کنم . از دوران نوجواني دغدغه شناخت موسيقي کهن سرزمينمان و موسيقي جهان را داشتم . با پيروزي انقلاب اسلامي اثر يار دبستاني که نتيجه افکار همان دوران بود را با کمک منصور تهراني ( آهنگساز و شاعر) اين ترانه حماسي و به ياد ماندني را ارائه کردم .اين اثر سال 58 آماده ،ولي سال 60 – 61 از طريق کاست منتشر شد و پس از شکل گيري مرکز موسيقي زير نظر وزارت ارشاد ،  اين ترانه فقط با صداي جمشيد جم از رسانه ها به شنوندگانش معرفي شد نه با صداي ديگر   

 3- قسمتي از مصاحبه مزدک علي نظري با جمشيد جم   ميانه پاييز 82 بود که براي اولين بار جم را ديدم. ترانه هنوز آواي دانشجويان بود و سرود معترضان. وقتي زنگ دفتر مجله «يک هفتم» را زد، سعي کردم از چشمي در براندازش کنم تا از ديدن کسي که مشتاق ديدارش بودم غافلگير نشوم. اين ماجرا را در ليد مصاحبه آن روزم با او، اينطور نوشتم: «مواجه شدن با آدمي که هيچوقت تصويري از او نديده باشي يا حتي خطي، خبري، نشانه اي، اصلاً نداني زنده است يا مرده؛ چندان آسان نيست... حالا پشت در بود و داشت زنگ مي زد، با آن ريش و موهاي سياهش. به چشمي در نگاه مي کرد و لبخند مي زد، مچم را گرفته بود!» ساعتي با هم صحبت کرديم و او از شروع کارش، فعاليت هاي هنري و ترانه هاي قبل از انقلابش گفت. تا بالاخره رسيديم به بخش مهم ماجرا:

سال 58 و اجراي يار دبستاني براي تيتراژ فيلم «از فرياد تا ترور» ساخته «منصور تهراني» که شعر و آهنگ کار هم از آثار اوست. جم مدت زيادي درباره اين کار صحبت کرد اما بي آنکه بدانم، مهم ترين بخش حرف هايش مانده بود؛ آنجا که از او درباره «فريدون فروغي» - که دو سالي از مرگ ناگهاني اش مي گذشت - پرسيدم. توجه کنيد:

 «س: بعدها اين كار را به فريدون فروغي ‌داديد و او هم يار دبستاني را اجرا كرد؟

 ج: بله، در نسخه‌اي از فيلم اجرا شد كه البته مثل اجراي من نبود ]...[ من و منصور تهراني خيلي دلمان مي‌خواست اين كار را فريدون فروغي هم بخواند، اما در حد همان يك نسخه فيلم باقي ماند و پخش نشد. فقط يك افتخاري براي ما ماند كه دوست قديمي‌مان اين آهنگ را يك بار خوانده، يادش به خير. 

س: با ايشان خيلي نزديك بوديد؟ 

ج: بله، از دوستان خوب من و منصور بود كه هر وقت اسمش مي‌آيد ]...[ ياد خاطره‌هاي قديمي مي‌افتم. درهر فرصتي با هم درد دل مي‌كرديم. در مورد اجراها صحبت مي‌كرديم و اتفاقا خيلي باهمديگر هم عقيده بوديم. حيف شد كه در اين بيست و چند سال نتوانست فعاليت كند، دوستاني كه بايد سراغش مي‌رفتند نرفتند. من تا حدي كه توانستم سراغش رفتم اما الان خيلي افسوس مي‌خورم. فريدون خوب خواند، خوب هم ماند، اما زود رفت...»   

 حالا برای اینکه واقعیت مشخص بشه مصاحبه زير رو بخونيد 

قسمتي از مصاحبه مزدا موسي زاده با منصور تهراني ترانه سرا و آهنگساز  يار دبستاني و کارگردان فيلم از فرياد تا ترور . به نقل از www.khaakestari.com 

بعضي از ترانه هاي شما مثل يار دبستاني چندين بار در داخل توسط افراد مختلف  بازخواني شده اند آيا شما از اين بازخوانيها راضي هستيد و آيا با اجازه شما بوده است؟ 

 متاسفانه همينطورهست كه شما ميگوييد ،يار دبستاني ديگه يه استثناست كه ديگه حقيقتا از دست من خارج شده و صاحب اصلي اين ترانه دانشجويان عزيز هستند كه وقتي براي اولين بار در سال 1375 دست جمعي در پارك لاله اين ترانه را فرياد كردند براي من افتخاري بود و تا امروز هم ادامه داشته. اما گاهي اوقات هم از اين ترانه استفاده هايي شده كه مورد رضايت من نبوده و بايد يادآوري كنم كه اين ترانه را براي اولين بار فريدون فروغي بر روي اولين فيلم من يعني ترور خواندند و پس از آن آقاي فرشيد جم اين كار را اجرا كردند و خود من هم اين كار را در آلبوم ترانه سرا با تنظيم عبي يگانه اجرا كرده ام. اما اين آهنگ سه خواننده رسمي داره و سي خواننده غير رسمي  .  از چپ و راست وميانه و گروههاي سياسي مختلف ويدئوهاي مختلفي روي آن درست كردند. و اجازه بديد كه من از همين جا اعلام كنم كه اين كارها هيچكدام با اجازه و نظر من نبوده و اينكه گروههاي مختلفي با اين ترانه كار ميكنند همه و همه بدون اجازه من هست. و اگر هم از بنده اجازه ميخواستند مطمئنا با برخي از آنها مخالفت ميكردم.   

 خوب! با توجه به اظهارات آقاي منصور تهراني که ترانه سرا و آهنگساز يار دبستاني و سازنده فیلم از فریاد تا ترور است، کاملا مشخصه که اين آهنگ رو اول فريدون فروغي خونده و بعد جمشيد جم! واقعيت اينه که فريدون فروغي اين آهنگ رو براي فيلم از فرياد تا ترور مي خونه، اما فريدون ممنوع الصدا ميشه و آهنگ و فیلم توقيف ميشه. بنابراين منصور تهراني از جمشيد جم مي خواد که آهنگ رو بخونه. در حقيقت اگه فريدون فروغي ممنوع الصدا نمي شد، الان نامي از جمشيد جم وجود نداشت که حالا بخواد اين همه براي خودش کلاس بذاره! با توجه به این مطالب، جنبش دانشجویی می تونه به جای آهنگ آقای جم از آهنگ فریدون فروغی استفاده کنه. این طوری دیگه اجازه آقای جم هم لازم نیست.به همين مناسبت آکورد يار دبستاني من رو در آوردم که براتون مي ذارم. 

  4/4

Am) یار دبستانی من              (F) با من و همراه منی

 (G) چوب الف بر سرما             (F) بغض من و (Dm) آه منی 

 (Am) حک شده اسم من وتو       (F) رو تن این تخته سیاه

 (G)ترکه بیداد و ستم                 (F)  مونده هنوز (Dm)رو تن ما  

(Dm) دشت بی فرهنگی ما          هرزه تموم علفاش (Am)

 خوب اگه خوب، بد اگه بد            (Dm) مرده دلای آدماش 

(Dm) دست من و تو باید این          پرده ها رو پاره کنه

 (Am) کی می تونه جز من و تو      (Dm)  درد ما رو چاره کنه 

 (Am) یار دبستانی من                (F) با من و همراه منی

(G) چوب الف بر سرما                 (F) بغض من و (Dm) آه منی